Lectio 102, de Libertate

By Petrus Plaoul

Edited by Jeffrey C. Witt

Edition: 2013.02-dev-master | February 20, 2013

Original Publication: Petrus Plaoul Editio Critica Electronica (PPECE), Baltimore, MD, February 20, 2013

License Availablity: free, Published under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 3.0 License

lectio102

Lectio 102, de Libertate

Opinio Avicennae secundum Albertum

1Circa materiam in alia lectione tacta quantum ad opinionem avicennae albertus Recitat eam in libro de somno et vigilia libro tertio quem vocat a divinatione et capitulo VIo quod incipit "si neque certa", etc.

2Unde iste albertus Recitat opinionem avicennae et algazar qui fuerunt concordes in materia praesenti. et primo Recitat eorum unum fundamentum, scilicet, quod intellectus humanus non est in corpore. verum est tamen quod intentio eorum non est quin intellectus sit corpori praesens, sed intendunt dicere quod ille non inhaeret Realiter corpori, vel non educitur de potentia materiae sicut aliae formae materiales, et in ista suppositione ipsi fundant suam rationem, unde dicunt duo quod intellectus humanus potest tantum coniungi cum intellectu agente et separari tantum a corpore quod absolute omnia intelligeret, et tunc dicit avicenna SV322ra quod erit quasi deus incarnatus et iste est supremus gradus perfectionis summae et infimus gradus esset intellectus sic corpori immersus qui nihil intelligeret vel usu rationis careret et hoc est possibile per experientiam nam experientia docet nos aliquos esse carentes usu rationis ratione indispositionis materiae ut de infantibus.

3secundo de aliis ratione disgradationis et laesionis organorum et inter infimum gradum et supremum sunt infiniti gradus possibiles, unde etiam aliqui habent intellectum, ita elevatum ad speculabilia considerandum, alii elevantur ad futura praevidenda, et sic sunt infiniti gradus et alii possunt plura futura praevidere. alii minus vel pauciora praevident. nam in primo gradu constitutus omnia futura potest providere.

4tertium dictum est quia sicut dicitur de notitia, imaginatur ita de potentia activa nam intellectus in supremo gradu constitutus habet tantam virtutem activam quod proprium corpus ad nutum ei obedit, et nedum proprium corpus sed tota generalium et corporalium existens infra concavum orbis lunae ei obedit, et consequenter datur infimus gradus quantum ad genus ubi intellectus est tantum depressus quod non potest movere corpus proprium nec a fortior potest in extrinsecum, ita alienum nullatenus ei obedire, et sic sequitur quod non poterit manum localiter movere et per consequens non habebit posse in materiam extrinsecam et inter illos duos gradus sunt infiniti possibiles secundum quod una creatura potest esse maioris activitatis quam alia, et sic fascinationes et sortilegia consurgunt ex hoc quod anima nobilior potest Impedire depressioris operationes animae, et ex eo quod depressior ei obedit, ideo potest Impedire operationes, unde anima nobilior potest in alium imprimere aegritudines et infirmitates magicas et sortilegia et omnia talia mirabilia ad huiusmodi animam nobiliorem et magis elevatam.

Contra opinio Avicennae

Prima

5Sed contra istam positionem arguitur quia ipsa est contraria sacrae scripturae et fidei catholicae et determinationibus articulorum parisiensis, nam sacra scriptura et fides ponunt mirabilia naturae facultatem excedentia et isti hoc negant immo dicunt omnia evenire naturaliter quia omnes operationes Resolvunt ad naturae cursum.

Secunda

6secundo quia ipsi negant anima esse formam hominis, sed praecise se habet ad hominem ut intelligentia ad orbem, et hoc est contra articulum parisiensis, nam veritati consonum est quod intellectus inhaereat materiae et quod sit forma humana et quod sit constitutiva specifice, et ideo in hac materia magis credendum est fidei et scripturae sacrae et determinationibus magistrorum ac patrum parisiensis quam huiusmodi philosophis.

Opinio Alberti contra propositionem quod anima non esse formam hominis

7Contra tamen istam opinionem arguit albertus SV322rb quia secundum dicta diversitas animarum non provenit ex diversitate suorum corporum patet quia intellectus non est in corpore nec dependet ab ipso nec inhaeret ei igitur diversitas graduum quantum ad activitatem intellectus non potest Reduci ad dispositionem corporum ex eo quod intellectus non est in corpore nec dependet a corporali dispositione corporis, et per consequens etiam quia non immergitur corpori nec impeditur a corpore in sua dispositione nobili, igitur oportet quod huiusmodi diversitas reducatur in causas agentes et per consequens oportet dicere alterum duorum, vel quod diversitas procedit ab eadem intelligentia vel a diversis, non ab eadem secundum illos quia Avicenna supponit in sua metaphysica quod ab eodem principio non possunt produci immediate diversa et super isto principio fundavit multas errores et alii philosophi similiter ergo diversi intellectus sunt tantum differentes quod possunt producere diversa Relinquitur, igitur quod a diversis, vel intellectus sunt diversarum specierum et sic sequitur inconveniens quod homines non sunt eiusdem speciei, si dicatur quod ab intelligentibus eiusdem speci diversitas proveniat tunc sequitur quod eius eiusdem speciei procedunt a causis differentibus specie quod est contra unam suppositionum illorum.

8secundo albertus arguit introducendo opinionem averrois quia datis duabus animalibus quarum una habet potentiam supra totam naturam et corruptibilium, et alia habet potestatem secundum movendum corpus in quo est tunc sequitur quod illi homines sunt diversarum specierum, nam per tam differentes operationes arguitur differentia specifica inter res, quia intellectus in supremo gradu posset producere asinum, et alius existens in infimo gradu non, igitur differunt specie.

9tertio ipse arguit per Aristotelem in Xmo Ethicorum ponentem intellectum nedum esse formam hominis immo ponit hominem esse intellectum nam ut ipse ait ibidem, homo est maxime intellectus, nam ut hoc intelligeretur guillelmus parisiensis et hugo de sancto victore dicunt quod forma concurrit identice cum composito, et hoc modo imaginatur plures de unione hypostatica quod tres naturae concurrant idemptice ad constitutione suppositi dei.

10Sed ultra istas rationes adduntur aliae duae nam secundum istam positionem non est forma hominis constitutiva quia de ratione formae constitutivae est quod ipsa sit pars compositi, sed huiusmodi intellectus non potest esse pars compositi nisi sit in composito et nisi informet illud et ei inhaereat et igitur alia erit forma humana specialiter constitutiva ipsius hominis.

11Confirmatur quia ex quo intellectus non est in corpore nec immersus Remanente forma alia constitutiva tunc illud quod Remanabit erit iustitiam et compositum nec erit rationale quia illa forma non est intellectus igitur non erit rationalis natura, sed praecise brutalis.

12secundo huiusmodi intellectus ex quo non esset pars constitutiva quaeritur qualiter denominatur homo intelligens quia intellectio nec inhaeret homini SV322va nec parti eius nec immutat vitaliter hominem nec eius partem igitur illa non denominabit hominem concretive intelligentem nec cognoscentem sed solum intellectum qui nec est homo nec pars eius et eodem modo arguitur de agendo quia illa activitas non communicaretur homini nec parti eius nec esset pars hominis sed solum intellectui communicaretur qui est distinctus et extrinsecus homini nam quantumcumque magna activitas communicaretur intelligentiae orbis lunae denominatio activitatis non augeretur in sorte pater quia illa intelligentia est ei extrinseca, et sic diceretur quod gradus activitatis correspondens intellectui est impertinens homini qui non est pars eius. et in fine capituli albertus concludit quod positio avicennae non habetur per eius philosophiam quia omne agens communiter agit in passum distans per aliquod medium.

13Unde et anima prius agit in medium agat in lapidem extrinsecum. deinde etiam antequam agat in organa quibus motis movetur corpus mobile et sic voluntas non agit immediate per solum imperium sine hoc quod agat in aliquod medium.

14unde finaliter concludit albertus dicendo sic fabula videtur dictum avicennae et algaseri quia nec consonat philosophiae per avicennam traditae, nec veritati. Ex quo apparet quod avicenna et algasar non sunt secuti in hac parte philosophiam, sed vulgi corruptelam.

15ubi notandum quod principalis causa motiva illius fuit ad salvandum mirabilia quae fiebant tempore suo et ante per apostolus et christum facta, et illa credidit Resolvere ad fatum, nam secundum eum causa prima non agit libere sed naturaliter, et ideo non potest aliter agere quam agat secundum naturae cursum institutum, et ideo omnia quae contingebant secundum ipsum contingebant naturaliter, et sic credes miranda quae facta sunt resolvit ad excellentiam perfecti et separati a corporibus passionibus.

16Ex hoc potest consurgere potestas faciendi miracula quae fecerunt christus et apostoli sui sancti, tamen si bene fuisset materia Resoluta avicenna facilius cecidisset in lumen fidei. nam probabilius est ponere primam causam liberam nec indigere concursu alicuius causae secundae ad alicuius effectus productionem sed illam habere puram, quia hoc dicit eius summam perfectionem nam ex hoc fuisset consecuta possibilitas incarnationis christi et creationis mundi et aliorum miraculorum et in hoc esset maior veritas quam in opinionem avicennae.

Tertia

17tertio principaliter arguitur contra eum quia opera magica et sacrilegia fiunt per animas vili??mas[?] et depressimas, igitur non fiunt per excellentiam activitatis intellectus. antecedens semper docuit experientia quia phitonixa invocavit diabolum ad sustinendum samuelem[?], tamen augustinus videtur magis dicere quod fuit diabolus in specie humana.

Quarta

18quarto aliqua talia opera sunt de se pessima igitur non fiunt ab intellectu elevato, sed magis a depresso per affectiones pravas ex quo consurgunt mala vitia.

Quinta

19quinto arguitur iste avicenna non posset hoc salvare de resurrectione mortuorum quia anima distincta a corpore non est subiecta animae coniunctae SV322va ergo illa non potest Regredi in corpore per imperium animae coniunctae cum corpore, et per consequens sua nec est fundata nec sustinibilis[?] sed magis incidit in inconveniens commune credidit igitur contra philosophiae viam vere asserendo propositiones dubias quod non potest fieri nisi via peccati igitur avicenna sequens viam vetularum est Repellendus in hac praesenti materia.

Propositiones de activitate causarum

20Circa istam materiam de activitate causarum ponuntur propositiones.

Quod nulla causa potest libere producere omnes suos effectus nisi deus

21prima sola prima causa est cuiuslibet effectus ad extra seipsa libere productiva, id est, nulla causa potest libere producere omnes suos effectus nisi deus.

22prima pars apparet de se et est et est principium in theologia scilicet, quod deus potest omnes suos effectus ad extra libere producere, quia hoc dicit perfectionem in causalitate divina quia ipsa non indiget alia causa secunda ad productionem effectus et eius causalitatis est causa sufficiens quae non praerequirit causalitatem alicuius causae secundae ergo hoc debet deo attribui et adhuc secundum philosophiam, quia ipse est in fine nobilitatis.

23secunda pars apparet, quia omnis forma substantialis indiget instrumento ad suam operationem exercendam et sic est a minima causa usque ad maximam, nam terra sine gravitate non moveret deorsum et aqua non frigefaceret sine frigiditate, nec intelligentia movens orbem agit inferius nisi per modum et lumen suum, et omnis creatura ad suos effectus producendos indiget instrumento et sic non libere producit, et licet quaelibet anima rationalis sit libera respectu aliquorum effectuum, non tamen est libera respectu omnium ut inhaesio formae ad materiam non est libera nec nutritio et aliae operationes quae sunt potentiae animae vegetetivae ut sic, nec est in libertate animae applicato cibo quin fiat digno, et ita proportionaliter pura libertas dicit perfectionem immensam ideo soli deo competit.

Quod habitudo intelligentiae ad orbem vocatur naturalis

24eodem modo imaginatur de intelligentia quodlibet sit libera quantum ad aliquos actus tamen habitudo eius ad orbem vocatur simpliciter naturalis, nec est libera ut habitudo animae ad suum corpus ideo intelligentia nec libere nec sine instrumento poterit alterare elementa vel agere hic inferius.

Qualiter intelligentia sint libera

25Ex hoc potest inferri quod licet intelligentia sic libera tamen ipsa potest ex voluntatis Imperio movere naturaliter orbem et inferiora, probatur quia nisi sic sequeretur quod intelligentia posset retardare modum orbis vel veloci?ie[?] quod est inconveniens sed licet ista conclusio sit vera tamen haec ratio nulla est quia ex libertate intelligentiae non potest argui quin determinata velocitate moveat unde licet agat per intellectum et voluntatem, diceretur tamen quod ratione congruitatis determinata velocitate moveret nec potest velocius vel tardius movere orbem quia ad motum tardiorem vel velociorem sequitur deordinatio universi quae haberet rationem mali in intelligentia.

26et ideo dicitur quod licet intelligentiae sint libere non tamen possunt aliter moSV323ra vere nec tardius nec velocius, nam alii sunt modi dicendi et salvandi libertatem cum necessitate, unius esset quod staret quod sortes eliceret velle a deinde eliceret efficienter alia volitione velle a, si ergo voluntas non impediatur et vult a sequitur quod a erit.

27secundo dicere quod intelligentia solo voluntatis Imperio moveat est error igitur intelligentia magis movet naturaliter orbem quam libere.

Qualiter daemones sunt liberi

28Ex quo sequitur quod motio lapidum per daemones potest dici quod non fit naturaliter solo voluntatis imperio sed sit qualiter prius modus deo specialius concurrente ultra naturalem daemonum causalitatem ad lapidum motionem, ut contingit aliquando quod deus influat modo speciali ad motionem lapidis.

29secundo poterit dici quod voluntatis imperium non sufficeret ad motionem lapidis, sed Requiritur quod sit intimitas[?] daemonis ad lapidum et gradus intimitatis[?] sunt plurimi, et potest instrumentum medium imaginari, scilicet, influentia a voluntate in lapidem, et sic producitur aliqua dispositio media instrumentalis ad salvandum causalitatem Rerum.

Apparatus Fontium

Apparatus Criticus