Lectio 30, de Notitia

By Petrus Plaoul

Edited by Jeffrey C. Witt

Edition: 2011.10-dev-master | October 04, 2011

Original Publication: Petrus Plaoul Editio Critica Electronica (PPECE), Sacramento, CA, August 1st, 2011

License Availablity: free, Published under a Creative Commons Attribution ShareAlike 3.0 License

lectio30

Lectio 30, de Notitia

Utrum demonstrabile est 'Deum esse unicum'

1Consequenter ad materiam inceptam, ponopono [1] aliquas conclusionesconclusiones [2] faciendo finem in lectione praesenti. [3]

2Quantum ad hoc: dictum est enim prius quod demonstrabile est 'Deum esse', tunc consequenter videndum est de eius unitate.

3Pro quo, sit haec prima conclusio: [4] necesse est 'unicum esse Deum', ita quod impossibile est plures esse deos.

Quod Deum esse unum in specie

4Probatur conclusio, quiaquia [5] si V62va essent [6] plures dii, vel differuntdifferunt [7] specie vel numero. Non potest dici primum, quia omnia, quae differunt specie, habent talem ordinem inter se, quod semper unum est perfectius alio. Si igiturigitur [8] suntsunt [9] plures dii differentes specie per adversarium, sintsint [10] A et B, etet [11] A excedat B. Ergo A sicergo A sic [12] excedatexcedat [13] B in perfectione, ergo B non est Deus. Consequentia tenet,consequentia tenet [14] quia in nomine Dei includitur 'aliquid quo nihil est maius nec perfectius imaginabile. Et per consequens quodlibet quod ab alio exceditur est creatura et non Deus.

5Etet [15] quod autem inter differentia specie sit talis ordo quod unum sempersemper [16] sitsit [17] perfectius alio; patet, quia alias non esset ordo perfectionis rerum vel specierum inter se. Alias etiam istudistud [18] probabaturprobabatur [19] per descriptionem Anselmi de perfecto simpliciter, quia cuilibet speciei correspondet denominatio perfectionisperfectionis [20] simplicitersimpliciter [21] sumptasumpta [22] a convenientia essentiali illius ad Deum et ad omnes superiores species se. Et illud est medium sufficiens ad concludendum quod in quocumque est melius ipsum quam non ipsum, id est,id est [23] quod omne illud cui competit talis denominatio est perfectius illo cui non competit. Modo per adversarium ex quo A et B differunt specie, A habet aliquam convenientiam essentialem ex ratione sua specifica a qua potest sumi denominatio perfectionis simpliciter. Et illa C, tunc arguitur sic convenit A et non B, ergo A est perfectius B, ergo etc.

6Eodem modo argueretur de B quod est perfectius A, quia ex ratione sua specifica habet aliquam convenientiam essentialem a qua potest sumi denominatio perfectionis simpliciter.Et illa C, tunc arguitur . . . sumi denominatio perfectionis simpliciter [24] Sit igiturigitur [25] illa D, tunc sic D competitcompetit [26] B, et non competitcompetit [27] A, ergo B est perfectius A. Et tamen A est perfectius B per praecedentem rationem, ergo etc.

Quod Deum esse unum in numero

7V50rb Deinde probatur quod non possuntpossunt [28] differre solum numero, quia differunt solum numero et sunt eiusdem speciei,differunt solum numero et sunt eiusdem speciei [29] qua ratione possunt esse duo eadem ratione, possunt esse tria,tria [30] quattuor, et sicet sic [31] inin [32] infinitum; et ultra possunt esse infinita, ergo sunt de facto,de facto [33] quia individuis inter esse et posse nulla est differentia. Ita quod bene sequitur A potest esse Deus, ergo A est Deus, sisi [34] sit nomen[?] absolutum.

8Item pluralitas individuorum in eadem specie semper est propter imperfectionem individuorum. Ergo inin [35] illa specie in qua reponiturreponitur [36] Deus, non est ponenda pluralitas in individuis.in individuis [37] Consequentia tenet, quia Deus est universaliter perfectus. Antecedens patetpatet [38] ex communi[?] philosophia et ex ratione, quia ex multitudineex multitudine [39] individuorum non est, nisi propter aeternitatem et continuationem specierum.et continuationem specierum [40] Unde, quia species non possuntpossunt [41] conservari perpetuo inin [42] individuo, ideo natura ingeniavit quod producerentur plura individua in illa specieplura individua in illa specie [43] ad perpetuandum illam speciem. Ideo, opinio Aristotelis fuit quod: in specie intelligentiarum, ratione suae perfectionis, non esset nisi unum individuum in una specie. Ergo cum Deus ponatur a philosophis universaliter perfectus, sequitur quod non sunt ponendi plures dii in eadem specie, quia alias ex isto argueretur species imperfecta.quia alias ex isto argueretur species imperfecta [44]

9Item, si perfectio illorum duorum individuorum concurreret simul unitive, perfectio resultans esset perfectior quam perfectio alicuius illorum per se sumpti, et sic patet propositio declarata.Item, si perfectio . . . sic patet propositio declarata [45]

10Alia [46] propositio nedum sic est quod necesse est esse unum Deum, id est, quod non possunt esse plures dii, sed istudillud [47] est evidenter demonstrabile non quid a priori sed a posteriori. Unde philosophi in pro cessuin processu [48] suo concluserunt unum esse Deum universaliter perfectum. Nam Aristoteles [49] XIIo Metaphysica ponitponit [50] expresse quodquod [51] unus est aeternus infinitaeinfinitae [52] nobilitatis et perfectionis. Et tandem concludit pluralitas principum mala, unus igitur princeps. Patet ergoergo [53] quod ex deductione Philosophi, unitas Dei est evidenter demonstrabilis in lumine naturali.

11Ad istam materiam doctores multi, sicut Scotus, Ioannis de Ripa, et alii faciunt plures rationes multas pro lixas et multipliciter reiteratas; videatis eas, si placet.

Duo argumenta contra istam rationem

12Contra [54] tamen istam rationem,rationem [55] facit Scotus talemtalem [56] rationem valde apparentem. Et hochoc [57] in lumine naturali et arguitarguit [58] sic: si esset aliquod bonum simpliciter infinitum, nullum esset malum, quia unum contrarium maxime infinitum excludit reliquum.reliquum [59]

13Secundo non potest evidenter probari via doctrinae 'unum esse Deum universaliter et infinite perfectum', quia primo non potest probari R50va a priori quod sit unus Deus infinite perfectus, ut notum est. Ergo si probetur, oportet quod hochoc [60] sit a posteriori, sed hoc non potest probari, etc.,sed hoc non potest probari, etc. [61] quia arguitur sic:arguitur sic [62] quaelibet creatura est finita, ergo ad eius productionem non potest probari quod concurrat potentia infinita. Ergo ex ipsa creatura non potest argui 'aliquod esse infinitum', ergo nec Deus.Deus [63]

Responsio ad primum argumentum

14Ad ista, respondendum estrespondendum est [64] ad primum, dicendum est quando arguitur: 'si esset aliquod infinitum et infinitatem bonum, nullum esset malum, quia unum contrarium habet corrumpere reliquum', dicendum estquando arguitur . . . corrumpere reliquum, dicendum est [65] quod illud intelligitur de agente naturali vel de agente naturaliter quod, scilicet, si esset unum contrarium infinitum agens naturaliter velvel [66] modo naturali, destrueret reliquum. Deus autem nonnon [67] est agens naturale, nec habet contrarium, quia malum non contrariatur sibi, quiamalum non contrariatur sibi, quia [68] malum inquantum malum nihil est.est [69] Si autem malummalum [70] sit aliquid positivum, sicut actus prohibitus factus contra legem Dei, illud quantum est de se est bonum, sed extrinseceextrinsece [71] inquantum sit contra legem Dei denominatur malus actus vel malum.

15Sed quid dixeruntdixerunt [72] philosophi qui ponuntur quod Deus agit naturaliter ad extra. [73]

16Quantum estest [74] dede [75] hoc reputatur in dubium apud philosophos, quae fuit opinio Aristotelis, sicutsicut [76] Commentator, Avicenna, Albertus, et omnes expositores Aristotelis. Nam exex [77] aliquibus dictis suis evidenter videtur sequi quod Deus agit libere, quia IIo Metaphysicae ponit expresse quod generaliter omne praedicatum perfectionale competitcompetit [78] Deo modo esse omnipotentem esse libere agentem dicunt denominationem perfectionis simpliciter. Ergo ex illa radice quod omne praedicatum perfectionale attribuebat Deo, sequitur quod sibi attribuit esse liberum et esse omnipotentem, ergo etc.ergo etc. [79] Exex [80] aliis dictis suis, videtur evidenter concludi quod agat naturaliter, nam Io in Ethicorum[?] ponit quod necesse est hunchunc [81] mundum esse inferiorem esse contiguum, lationibus[?] superioribus etc.inferiorem esse contiguum lationibus[?] superioribus etc. [82]

17Item ex actibus nostris concluditur quod agat libere, quia cum ad omnem actionem necessario concurrat Deus,Deus [83] sequitur quod libere concurrit ad actus nostros liberos nobiscum.nobiscum [84]

18Item IVo Physicorum videtur expresse ponereponere [85] quod motus potest in infinitum velocari[?] propter infinitaminfintam [86] subtilitatem medii. Ex quo evidenter trahitur quod non negavit quin Deus possitpossit [87] agere libere ultra communem cursum naturae; posset dici probabiliter, licet non sit, ita quod posuit ipsum DeumDeum [88] agere libere ad extra et etiam per modum naturae, ita quod naturaliter agit quantum ad aliquod effectus, et libere quantum ad alios. Exemplum posset poniposset poni [89] de anima nostra quae in corpore habet quasdam operationes naturales, sicut sentire, R50vb vegetare. Sed etiam alias operationes liberas sicut sunt actiones liberi arbitrii.naturales, sicut sentire, vegetare. Sed etiam alias operationes liberas sicut sunt actiones liberi arbitrii. [90] Ita imaginandum est apud philosophos quod posuerunt Deum cum anima nostra concurrere ad aliquos suos effectus modo naturali, quo autem ad alias operationes intellectusintellectus [91] libere V63rb elicitas, posuerunt ipsum Deum libere concurrere cum anima. Et istudistud [92] patetpatet [93] satis probabiliter sustineri.

19Respondendum [94] ergo est ad rationem secundum theologiam et secundumsecundum [95] veritatem, tenendo quod Deus ad extra agit mere libere, immo quod sibisibi [96] repugnaret agere ad extra meremere [97] naturaliter. Et sic,et sic [98] dato quod sitsit [99] infinitum bonumbonum [100] et infinitae perfectionis, non tamen haberet destruere malum, supposito quod esset aliquodaliquod [101] positivum, quod tamen non conceditur.

Responsio ad secundum argumentum

20Ad aliam rationem: quando dicitur quod non potest probari a posteriori ex creaturis quod Deus sit infinitae virtutis, negatur istud.istud [102] Immo dicitur quod, ex productione creaturarumcreaturarum [103] et habitudine et consonantia [104] et dispositione ipsarum, concluditur quod ipse Deus est infinitus et immensus. Et quando dicitur quod quaelibet creaturacreatura [105] est simpliciter finita, ergo etc.,etc. [106] neganda est consequentia propter multiplicem causam.

21Primo quia licet creatura sit finita, tamen ad sui productionem etet [107] ad hoc quod producaturproducatur [108] de non-esse ad esse requirit actum simpliciter immensum. Et propter istam radicem quam ignoraverunt vel non cognoverunt, philosophi negaverunt aliquid posseposse [109] crearicreari [110] de non-esse simpliciter ad esse, quia de non-esse ad esse videtur esseesse [111] infinita distantia; vel facere remrem [112] de illo quod nihil est videtur esse infinitae virtutis. Ideo quia philosophiphilosophi [113] non consideraverunt istam habitudinem creaturae ad Deum, negaverunt aliquid posse creari.creari [114]

22Item, nisi sic, non videreturvideretur [115] esse aliqua repugnantia quin Deus totam causalitatem productivam alicui creaturae communicare posset, taliter quod creatura posset effectum suum producere totaliter effective; si conservaretur a Deo ipso, non tamen concurrente active ad productionem effectus illius creaturae. Verbi gratia, ponatur perper [116] adversarium ex quo causalitas productivaproductiva [117] creaturae solum est finita, quodquod [118] sit ut decem. Tunc supponatur quod Deus communicet creaturae causalitatem activam in duplo maiorem quamquam [119] decem, quo, casu dato, cum producere creaturam sit solum finitae difficultatis. Puta ut decem et data creatura habet maiorem in duplo causalitatem, si conservetur creatura illa a Deo poterit producere se sola aliamaliam [120] creaturam, et sisi [121] sic, esset aliqua creatura quae non immediate a Deo emanaret, quod est contra theologiam et philosophiam, ergo etc., quia secundum philosophiam et theologiae virtutem,philosophiam, ergo etc., quia secundum philosophiam et theologiae virtutem [122] quaecumque creatura, quantumcumque perfecta, immediate emanat et dependet V63va ab ipso Deo.Deo [123] Et sic patet quod, quamvis creatura quaelibet sit solum finita, tamen ad eius productionem de non-esse ad 51ra esse requirit causam agentem infinitam.

23Item licet quaelibet creatura absolute in se considerata esset solum finita, tamen creaturarum inter se sunt infinitae habitudineshabitudines [124] et proportiones et consonantiae,consonantiae [125] in quibus evidenter relucet immensitas et infinitas artificis. Ergo, licet ex creatura per se et absolute sumpta non posset evidenter concludi immensitas artificis,Ergo, licet ex creatura . . . concludi immensitas artificis [126] tamen ex infinitate habitudinum et propor tionum et consonantiarum creaturarum inter se evi denter potest concludi immensitas artificis.tamen ex infinitate habitudinum et proportionum et consonantiarum creaturarum inter se evidenter potest concludi immensitas artificis. [127] Et sic patet quod illa ratio satis soluta est.

De subordinatione essentiali causarum inter se

24Sequitur ex dictis quod in quolibet genere causaecausae [128] finalis et efficientis, Deus est simpliciter prima causa et perfectissima; et istudistud [129] est demonstrabile. Verum est quod pro ista materia doctores multum diversificantur inter se de subordinatione essentiali causarum inter se et faciunt multas difficultates. Sed breviter, tota difficultas stat in verbis, quia difficultas,quia difficultas [130] quantum est ex parteparte [131] , rei ad pauca resolvitur. Unde uno modo, causae dicuntur subordinataesubordinatae [132] essentialiter, quae sic se habent quod secunda nullo modo potest agere sine prima seusine prima seu [133] nisi inin [134] virtute primae principaliter[?] coagentiscoagentis [135] et eligente[?] ipsam in agendo. Et ista est stricta acceptio causae essentialiter alterialteri [136] subordinatae. Et isto modo causando,causando [137] nulla causa secunda potest alteri causae secundae essentialiter subordinari, loquendo de causis efficientibus, sed solum primae causae. Patet ergoergo [138] evidenter, quia quibuscumque causis secundis datis, una potest agere sine secunda,secunda [139] quia Deus absolute potest unam destruere conservando aliam; et tunctunc [140] Deus cum illa potest producere quemcumque effectum quemquem [141] cum alia causa secundacum alia causa secunda [142] poterat producere, cum alia causa secunda [143] destructa. Ideo, isto modo, nulla causa secunda essentialiter essentialiter subordinatur alteri causae secundae, sed solum primae, quianulla causa secunda essentialiter essentialiter subordinatur alteri causae secundae, sed solum primae, quia [144] nulla causa secundasecunda [145] potest agere, ni si prima coagente.

Obiectio ad definitionem causae essentialiter ordinatae

25Et si dicatur contra: namnam [146] capiamus primam et causam secundamprimam et causam secundam [147] concurrentes ad productionem alicuius effectus, et omnis effectus,et omnis effectus [148] ille producitur ab illaab illa [149] causa secunda; et influxus causae secundae realiter ponit effectum illumillum [150] in esse, et etiam influxus primae causa. Ponaturponatur [151] igitur quod Deus subtrahat influxum suum productivum illius effectus et quod conservetquod conservet [152] causam secundam et influxum eius productivum. Tunctunc [153] videtur quod huiusmodi effectus adhuc producereturproduceretur [154] a causa secunda, quia huiusmodi causa secunda sufficiebat priusprius [155] ad productionem illius effectus licetlicet [156] V63vb cum Deo, quia realiter ponebatponebat [157] illum effectum in esse.esse [158]

Responsio

26Secundum tactum prius, quicumque effectus qui producitur requirit immensam activitatemactivitatem [159] activitatem [160] et immediate a DeoDeo [161] produciturproducitur [162] active. Et quando ponitur 'prima causa et secunda agant simul ad productionem alicuius effectus communis', placet; deinde quando dicitur 'subtrahatur 51rb influxus Dei conservata illailla [163] causa secunda', hichic [164] respondetur dupliciter.

27Primo: quod effectus ille non produceretur, quia nulla influentia activa finita sufficeretsufficeret [165] ad productionem alicuius effectus.

28Secundo diciturdicitur [166] quod aliquam causam secundam influere causaliter et primam non proportionaliter influere implicat, quia influxus causae secundae in eodem genere dependet ab influxu causae primae, ergo non stat quod causa secunda influat efficiendo aliquem effectum quin Deus principaliter secum influat in eodem genere. Et hoc est propter necessariam subordinationem essentialem causae secundae ad primam, ita quod recolligendorecolligendo [167] cuiuslibet causae secundae ad primam causam est subordinatio essentialis. Sed causae secundae ad secundam est subordinatio accidentalis. Verum est quod aliquando magis communiter dicuntur causae essentialiter subordinari inter se, et isto modo causae dicuntur essentialiter subordinatae,inter se, et isto modo causae dicuntur essentialiter subordinatae [168] quae sic habent quod secunda non potest agere nisi prima coagente secundum statum et communem cursum naturae.naturae [169] Et secundum hoc ista inferiora subordinatur corporibus caelestibus, et corpora caelestia intelligentiis, et intelligentiae Deo. Et sic anima nostra quantum ad naturales eius operationes subordinatur corporibus caelestibus.et corporibus caelestia intelligentiis, et intelligentiae Deo . . . subordinatur corporibus caelestibus [170]

29Utrum autem omniaomnia [171] quoad actus liberos et libere ab ipsa causatos subordinetur totalitertotaliter [172] corporibus caelestibus, omnino respondendum est quod non. Immo quantum ad hoc soli, Deo subordinatur. Sed quantum ad alias operationes ut dictum est concedendum est quod essentialiter subordinatur causis secundissecundis [173] ut soli et corporibus caelestibus, nam IIo Physicorum [174] habetur quod "homo generat hominem et sol". Et secundum AlbertumAlbertum [175] Albertum [176] _ Philosophumphilosophum [177] quantum ad productiones naturales quaequae [178] hic inferius producuntur, non producuntur, nisi concurrentibus corporibus caelestibus propter necessariam subordinationemsubordinationem [179] istorum inferiorum ad corpora caelestia;ad corpora caelestia [180] necessariam inquam secundum communem cursum, et quasi per accidens, et non absolute. Nam Io in Meteorologica habetur quod necesse est "hunc mundum esse contiguus lationibus superioribus ut inde tota virtus gubernetur."necessariam inquam secundum communem cursum . . . ut inde tota virtus gubernetur [181]

De causis finalibus

30Et sicut dictum est de causa efficiente, ita proportionaliter dicendum est de causa finali, ita quod sicut absolute quaelibet causa efficiens secunda necessarionecessario [182] subordinatur causae primae et quodammodo per accidensper accidens [183] secundae. Ita quilibet finis absolute necessario subordinatur essentialiter ultimo fini in suo genere et secundum communem cursum etet [184] quasi per accidensper accidens [185] finis aliquis bene subordinatur essentialiter alteri V64ra fini. Unde media, quae sunt ad finem ultimum, sunt contingentia.contigentia [186] Habitudo autem creaturae ad Deum est omnino necessaria et insolubilis.

Utrum ratione Scoti est demonstrativa

31Quantum autem est de ratione Scoti, quia tangit de subordinatione essentiali rerum, et inter rationes quas faciunt doctores R51va in ista materia, reputatur valde apparens. Et verumverum [187] est, et ratio illailla [188] fuit heri tacta. Arguebaturarguebatur [189] enimenim [190] sic: aliquid est effectibile,effectibile [191] et non a se, nec a nullo, ergo ab alio.

32Circacirca [192] istamistam [193] materiam, doctores multa dicunt et notant. Dicunt enim aliqui quod ista ratio non est demonstrativa.

33Primo quia non est evidens quinquin [194] sit processus in infinitum in causis. Et hoc colorans per hoc, quia de facto est processus in infinitum in causisEt hoc colorans per hoc. . . processus in infinitum in causis [195] accidentaliter subordinatis tenendo mundi aeternitatem, quia data aliqua causa, illa est ab alia, et alia ab alia, et sic sine fine.

34Secundo dicunt quod non est evidens quod aliquid fiat absolute. Nam aliqui plures philosophi posuerunt rerum aeternitatem, sicut fuerunt illi qui non posuerunt materiam et formas quos impugnat Philosophus Io De Generatione; sicut Anaxagoras qui ponebat quodlibet esse in quolibet, illi etiam qui posuerunt corpora componi ex atomalibus,atomalibus [196] non posuerunt aliquid fieri de nihilnihil [197] absolute.

35Tertio dicunt quod non est evidens quin aliquid fiat a se. Pro quo colorando ponatur casus quod aliqua res producatur subito in aliquo instanti. Tunctunc [198] in illo eodem instanti potest concurrere ad sui ipsius productionem.sui ipsius productionem [199] Ita quod ponatur quod Deus in A instanti producat unum angelum, de m[?] ponatur quod ille angelus in eodem instanti producat verum angelumde m[?] ponatur quod ille angelus in eodem instanti producat verum angelum [200] sibi similem eiusdem speciei; et sit primus angelus A, secundus B, tunc arguitur sic: A producit B, ergo potest producere A, quia quaecumque causa, quae sufficit producere unum effectum unius speciei, potest producere quaecumque eiusdemeiusdem [201] speciei.

36Item, ex quo productio est vere actualis, quare igiturigitur [202] non erit possibile quod habeat aliquem actum quo velit se efficaciter producere et ad cuius positionem,positionem [203] Deus velit creaturam poni in esse.

37Item, B potest concurrere ad producendum A, quia non videtur maior repugnantia quod A concurrat ad productionem B quam e converso, ergoergo [204] B poterit producere A,A [205] et A etiam potest concurrere ad producendum B. Et sic, A producet B, licet mediante, quia producet suam causam, et ita de B. Ergo tam A quam B producentB, licet mediante, quia . . .ergo tam A quam B producent [206] se, igiturigitur [207] idem potest producere se ipsum, vel saltem istudistud [208] non est evidens, scilicet, quod idem non possit se producere.scilicet, quod idem non possit se producere [209]

38Item dicunt quod non est evidensItem dicunt quod non est evidens [210] quod aliquid producatur ab alio. Unde aliqui dicunt quod creatura incipit esse a casu, sicut illi philosophi, qui negaverunt intellectum agentem et intellectionem.intellectionem [211] Sed dixerunt omnia fieri a casu, ergo nihil fit ab alio, V64rb vel saltem non est evidens aliquid fieri ab alio, sed solum ex consuetudine.

39Et per consequens, cum omnia praedicta sint inevidentia, R51vb non causabant evidentiam conclusionis, ergo etc.

40Consequenter de processu in infinitum, non est evidens quin sit processus in infinitum. Et tunctunc [212] quando arguit Scotus, dato quod ita sit, scilicet, quod sit multitudo infinita creaturarum etc.,creaturarum etc. [213] et signat illam multitudinem effectibilium,effectibilium [214] primo diceretur quod non potest signari. Secundo, dato quod significaretur,significaretur [215] tunctunc [216] distingueretur vel capereturcaperetur [217] lili [218] 'tota' syncategorematice. Et tunctunc [219] bene concedunt quod illa tota multitudo sitsit [220] effectibilis ab aliquo, id est, quaelibet pars illius multitudinis est causata a aliquo,illius multitudinis est causta a aliquo [221] a nullo tamen est causata quaelibet pars. Si autem capiatur lili [222] 'tota' categorematice, negant quod illa tota multitudo sit effectibilis, quia subiectum illius propositionis pro nullo supponit.

Responsio: Natura demonstrationis

41Hic est notandum secundum quod alias tangebatur, quod aliquid esse demonstrativam debet attendi penes intellectum bene dispositum. Secundo notanda est, una verba[?] alias posita quod materiae debent recipi secundum quod sunt, ita quod evidentia mathematica in alio genere quam evidentia theologica vel moralis. Et hoc tangit Philosophus Io Ethicorum, excusansexcusans [223] se ex hoc quod non faciebat demonstrationes mathematicas in materia morali. Nam quaelibet scientia habet suas demonstrationes in suo genere; nam quaerere demonstrationes mathematicas in materia morali est deficere in modo procedendi in moralibus, quia sufficiunt ibidem demonstrationes morales. Unde etiam quaerere persuasiones rhetoricas in mathematicis est pervertere ordinem et modum procedendi.in moralibus, quia sufficiunt ibidem demonstrationes morales . . . ordinem et modum procedendi [224]

42Ex quo sequitur quod duplex est causa sic protervendiprotervendi [225] in aliqua scientia: scilicet, vel quia ignoratur genus sciendi, vel quia tales sic protervientes non capiunt sermones secundum materiam subiectam, vel quia deficiunt in intellectu.

43Unde quantum est de evidentia sufficiente in praesenti materia, tenendum est quod ratio Scoti est evidens et evidenter de monstrat, quia non sequitur protervendo.protervendo [226] Potest oppositum teneri sine contradictione, ergoergo [227] non evidenter concludit, quia etiam mathematicae demonstrationes sunt evidentissimae, et tamen oppositum protervendo [228] potest defensari a contradictione.

44Item, demonstratio [229] huiusmodi proterventiumproterventium [230] aliqui negaverunt principium, ut patet IVo Metaphysicae. Quando ergo dicunt quod non est evidens 'non esse processum' etc., dicitur quod illud est evidens evidentia sufficienti ad intellectumad intellectum [231] bene dispositum.

45Et si dicatur de philosophis, qui oppositum opinaverunt, eos reprobat AristotelesAristoteles [232] . Ideoideo [233] non sunt tenendi quantum est de secundo puncto, scilicet, quod non sit evidens aliquid generari sive produci a se, licet bene de potentia Dei absoluta posset esse quod aliquid produceret se ipsum. Tamen non est V64va ad propositum, quia sufficit quod aliquid producatur ab alio, quia non sequitur de potentia Dei absoluta aliquid potest produci a se. Igiturigitur [234] nihil producitur ab alio, possibile enim est quod aliquid producatur R52ra a se pro communicationem idiomatum. Verbi gratia, possibile fuissetfuisset [235] quod Christus genuisset se ipsum, nam ponatur quod: per Dei potentiam quodquod [236] ipse generasset naturam materiaenaturam materiae [237] naturaliter de muliere, deinde quod in instanti infusionis animae assumpsisset huiusmodi naturam, quo dato, ipse esset ille puer, qui generaretur, et esset pater illius pueris. Et sic in illo casu, Christus esset pater et filius. Sed istudistud [238] est extra propositum, scilicet, utrum aliqua res possit se producere de non-esse ad esse. Ut sic unde, licet Christus potuisset se genuisse, non tamen ut esset quia ante fuisset. Ideo Augustinus in Io De Trinitate dicit quod: "impossibile est quod aliquid generet se, ut sit," quia si aliquid posset se producere,ut sic unde, licet Christus potuisset se genuisse . . . ut sic, quia si aliquid posset se producere [239] utut [240] sic, sequeretursequeretur [241] evidensevidens [242] contradictio,contradictio [243] scilicet, quod idem haberet quamdam prioritatem [244] naturalem respectu sui ipsius.

46Pro cuius declaratione est sciendum est quod in eodem instanti temporistemporis [245] , quamvisquamvis [246] possunt imaginari duo instantia naturae, quorum unum est prius reliquo, unde tam in esse causae est in aliquo instanti naturae prius quam sitsit [247] effectus. Verbi gratia, capiamus primum instans naturae instantis alicuius [248] temporis, in quo est causa nundum[?] est effectus, sed in quoddamquoddam [249] instanti posteriori naturae, ita quod causa instantis naturae prior estinstanti posteriori naturae, ita quod causa instantis naturae prior est [250] effectum, ergo etc.

47Et tunc ad rationem quando dicitur, 'ponaturponitur [251] quod generetur unus angelus subito in aliquo instanti,' etc.,etc. [252] admittitur tamquam possibile, deinde quando ponatur quod, 'velit efficaciter se producere conceditur' et quando ulterius ponitur quod, 'in ista volitio sit causa effectiva sui ipsius', istud est ponere contradictionem in terminis, quiaquod, velit efficaciter se producere conceditur . . .istud est ponere contradictionem in terminis, quia [253] ista volitio estest [254] posteriori ad ad[?] esse angeli, ideo non potest habere rationem posterioritatisposterioritatis [255] respectu eiusdem; ideo casus est impossibilis, quia ex habitudine prioritatis causae ad effectum consurgit impossibilitas quod idem non possitpossit [256] se producere, ut sic. Et consequenter quando arguiturarguitur [257] 'A producit B, igiturigitur [258] potest producere quodlibet [259] eiusdem speciei', negantur consequentia, quia non potest producere se, quia etiam respectu alicuius potest habere rationem prioritatis causae et non respectu alterius. Tamen benetamen bene [260] conceditur quod quando producit unum effectum unius [261] speciei potest producere omnem individuum illius speciei praecise,praecise [262] ideoideo [263] etc.

Apparatus Fontium

Apparatus Criticus